DÜNYANIN en ağır vergileri yüzünden dünyanın en pahalı akaryakıtını tüketen Türk insanı, küresel krizle birlikte gerileyen ham petrol fiyatlarına rağmen aracının deposunu bir türlü ucuza doldurma şansını yakalayamadı. Son olarak dün gelen 8-10 kuruş zamla 95 oktan kurşunsuz benzin satış fiyatı 3.36 liraya çıktı; 2009 rekorunu kırdı. Akaryakıt dağıtım şirketleri 95 oktan kurşunsuz benzinin satış fiyatını Ankara ve İstanbul’da litrede 3.25-3.27 liradan 3.33-3.36 liraya, İzmir’de 3.24-3.26 liradan 3.34-3.35 liraya yükseltti. Belirlenen fiyatlar, rekabet nedeniyle akaryakıt bayiine ve kentlerin rafineriye uzaklığına göre değişiklik gösteriyor.
Tavan fiyatla 3 lira
Ağır vergiler yüzünden sadece ‘tavan fiyat’ uygulaması döneminde benzinin litre fiyatı bir ara 3 TL’nin altına geriledi. Sonra yeniden yükselen fiyatlar ‘tavan fiyat’ uygulaması biterken 3.20’ye yaklaştı ve dün de bu yılın rekoru kırıldı. Küresel kriz öncesi, yani yaklaşık 16 ay önce ham petrolün varil fiyatı 140 doların üzerine çıkmış, Türkiye’de benzinin litre fiyatı da 3.50 TL’yi geçmişti. Benzinin pompa fiyatı kriz öncesi, 30 Haziran 2008’de rekor kırarak 3.61 TL’ye kadar çıkmıştı.
O dönemde ham petrolün varili 140 doların üzerindeydi. Ham petrol 11 Temmuz 2008’de 147.27 dolar ile tarihi rekor kırarken, aynı gün Türkiye’de benzinin litresi 3.55 TL idi. Küresel kriz yüzünden geçen Aralık’ta 33 dolara kadar inen ve sonra bu yılbaşında yeniden 50 dolar seviyelerine çıkan petrol, bu yükseliş trendini sürdürerek ve son olarak 78-79 dolara kadar geldi. Yeni; geçen yılki zirve noktasına göre petrol fiyatı hâlâ yüzde 46.5 düşük. Oysa; ham petrolün zirve yaptığı 11 Temmuz 2008’de 3.55 TL olan benzinin litre fiyatı dünkü zam sonrası petrolün zirve günlerinden sadece yüzde 5.35 ucuz.

55 litrelik depo 185 liraya doluyor

BENZİN fiyatına dün gelen zamla kurşunsuz benzinin litresi 3.36 liraya çıkarken 55 litre yakıt alan bir araç deposunu doldurmanın maliyeti 184.80 liraya geldi. Tavan fiyat uygulamasının yapıldığı  Haziran-Ağustos döneminde, Temmuz ayında bir ara 2.92 liraya kadar düşen kurşunsuz benzinin  litresi, son yapılan düzenlemeyle 3.36 liraya çıktı. Temmuz ayında 160.6 lira olan 55 litrelik bir otomobil deposunu doldurmanın maliyeti, bugün 184.8 liraya ulaştı. Bu, yazın ortalarından bu yana  benzinde yaklaşık yüzde 15’lik artış anlamına geliyor.

Petrol zirvedeyken varil 180 liraydı şimdi 115.3 lira

HAM petrolün zirve yaptığı 11 Temmuz 2008’de, o dönemki dolar kuruna (1.2223 TL) göre, bir varil petrol 180 liraya geliyordu. 147.27 dolar ile zirve yapan petrol dün 79 dolar seviyesindeydi. Dünkü dolar kuruna göre bir varil petrol, 115.30 TL. Petrolün varili 11 Temmuz 2008’e göre 67 TL, yani yüzde 36 ucuzladı. Petrol 147.27 dolar ile zirve yaparken 3.55 TL olan benzinin litresi, dün 3.36 TL’ye çıktı. Petrol, dolar bazında yüzde 46.5 gerilerken; Türkiye’de ağır vergiler yüzünden akaryakıt fiyatlarına sınırlı bir yansıması oldu

Ergin Yıldızoğlu

erginyildizoğlu.blogspot.com

12.10.2009

Yıl başından bu yana piyasalarda “krizden” çıkış sürecinin başladığına, tünelin ucunda ışık belirdiğine ilişkin bir kanı güçleniyordu. Geçen hafta doların döviz piyasalarında yaşadığı “mini şok” ve ABD işsizlik verilerinde beklenmedik artış, bütçe açığının GSMH’nin yüzde 10’una ulaşması, tünelin ucunda belirenin, o ünlü deyişteki gibi “bir başka trenin ışıkları” olabileceğini düşündürdü.

Yüzde 9.8 ve artıyor

Anımsarsanız, 2007-2008 döneminden, depresyon tartışmaları yeniden başladığında, ileri sürülen ölçütlerden biri de işsizlik oranının iki haneli düzeylere yükselmesiydi. Geçen hafta açıklanan ABD işsizlik verileri, beklenenin çok üstünde çıkarak yüzde 9.8’e vurunca, bu konu yeniden gündeme geldi. Fed Başkanı Bernanken’nin “Ekonomik toparlanma sürecek, ama 2010 yılında işsizlik oranı yüzde 10’a yakınlaşabilir” sözleri oldukça anlamlıydı. Anımsarsanız bu adam, ABD ev piyasasında “kriz” başlayınca, önce, “önemli değil yerel bir sorun” demiş, sonra, yayılmayacak, resesyon yumuşak olacak filan diye devam etmişti. Sonunda hem yayıldı, hem de dünya ekonomisi 1930’lardan bu yana en şiddetli daralmayı yaşamaya başladı. Bu kez de işsizlik yüzde 10’a yaklaşır diyorsa, gerçekte acaba ne düzeyde diye düşünmek gerekiyor.

The Asia Times yazarlarından, “tutucu” ama “bilge” ‘Spengler’in geçen hafta sunduğu veriler (06/10/09), ABD’de işsizlik, oranının, gerçekte çoktan yüzde 20’ye ulaşmış olabileceğini gösteriyordu. “Yok daha neler!” demeden önce şu verilere gelin birlikte bakalım. ABD’de eylülde işini kaybedenlerin sayısının 175 binde kalması bekleniyordu, ama sayı 263 bin oldu. Böylece resmi işsizler toplam 15.1 milyon kişiye ulaşıyordu. “Spengler” buna, isteği dışında, yarım gün veya daha az çalışmaya zorlanan 9.2 milyon kişiyi, geçen ay iş aramaktan vazgeçen 2.2 milyon kişiyi, iş bulmaktan umudunu kaybettiği için piyasadan çekilen üç milyon uzun dönemli işsizi ekliyor (2.5 milyona ulaşan tutuklu nüfusunu nedense hesaba katmıyor); böylece gerçek işsizlik oranının yüzde 20’ye ulaştığına dikkat çekiyor.

Spengler’in aktardığı ve toplumsal istikrar açısından risk oluşturacak işsiz nüfusun ABD’de ne kadar tehlikeli bir düzeye ulaştığını gösteren bu verilerin, ekonomistleri, Obama yönetimini kaygılandırmaya başladığı kesin. Gerek korumacılık eğilimlerinin güçlenmesinin, gerekse üçüncü bir teşvik paketinden söz edilemeye başlanmasının arkasında da işte bu kaygılar yatıyor. Bu yüzden geçen haftanın ikinci yarısına, dolarda yaşanan mini “şok”tan daha çok, ekonomik büyüme, işsizlik tartışmaları damgasını vurdu. Bu tartışmaların içinde, Prof. Stiglitz, ekonominin daha da kötüleşeceğini savunuyordu. Morgan Stanley’den ekonomist Richard Berner, IV. üç aylık dönemin çok sallantılı geçeceğini, bu yüzden “iki dipli” resesyon kaygılarının canlandığına işaret ediyordu. The Economist’in, “Hava boşluğu mu yoksa ikinci dalış mı?” başlıklı yazısı da özellikle işsizlik verileri, sanayi üretimindeki artış eğiliminin yumuşaması üzerinde duruyordu (08/10/09). Financial Times’ın aktardığına göre HSCB CEO’su Geoghagen, “resesyonun iki dipli olacağına o kadar eminmiş ki, bankanın kredi hacmini arttırma planlarını bir süre için askıya almaya karar vermiş” (10/10/09). Prof. Krugman da, “çıktı açığının” (potansiyel üretimle, gerçek üretim arasındaki fark, atıl kapasite) halen 2 trilyonla 3 trilyon dolar arasında olduğuna işaret ediyor, ekonominin toparlanması işsizliğin azalmaya başlaması için yeni bir teşvik paketinin gerekli olduğunu söylüyordu. (Market Watch, 09/10/09)

Yeni paket lazım ama…

Yıllardır ABD kredi sistemi dünya ekonomisini dolar likiditesiyle doldurdu, bu finansal hareketler, aynı hızla ABD ekonomisine geri dönerek ABD borsasını, tüketicisinin alım gücünü, ithalatı besledi, uluslararası dengesizlikler denen durumu, kredi köpüğünü yarattı. Dolar “rezerv para” olduğundan, değer kaybetmeye devam etse bile, bu süreç uzun süre devam etti, hatta kredi köpüğünün patlamasıyla başlayan mali şok içinde yatırımcılar, açık kapamak, sığınmak için dolara yönelince, dolarda bir değerlenme bile yaşandı.

Ancak 2008 başındaki 132 milyar dolarlık, bu yıl başındaki 787 milyar dolarlık teşvik paketleri, 2008 sonunda devreye giren 700 milyar dolarlık banka kurtarma paketi, bu arada GSMH’nin yüzde 10’una ulaşan bütçe açığı, piyasalarda doların geleceğine ilişkin kaygıları güçlendirdi. Rezervlerini dolarda tutan BRIC (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin) ülkeleri, petrol ihracatçıları, dolara alternatif yeni bir rezerv paranın gerekli olduğundan söz etmeye başladılar. Böylece, “mali şok”, resesyon, giderek doların uluslararası statüsünü tehdit etmeye başlıyordu. Soros’la birlikte Quantum Fonu’nun kurucusu Jim Rogers’a göre dolarda “yapay bir yükseliş yaşanmıştı. Şimdi bir döviz krizinin zamanıydı”. Rogers, “Ya bu sonbahar da ya da 2010 sonbaharında bir döviz krizi yaşayacağız” diyordu (Bloomberg 11/05/09); “ABD Hazine kâğıtlarında da yakında patlaması kaçınılmaz bir köpük oluşmuştu”. (Reuters, 10/10/09)

Bu koşullarda dolar, marttan bu yana yüzde 14 değer kaybedecek, geçen hafta da Robert Fisk’in The Independent’da aktardığı bir dedikodu ile sarsılarak perşembe günü 14 ayın en düşük düzeyine inecekti. Aynı gün altının onsu 1.056 doların üzerine çıkacak, şubat ayında 35 dolar olan petrolün varil fiyatı 75 dolara kadar yükselecekti. Metallerin, minerallerin fiyatlarında da benzer bir gelişme izleniyordu.

Fisk, Körfez ülkelerinin, Çin ve Rusya ile, petrol ihracatında doları kullanmaya son vermeye yönelik gizli bir toplantı yaptıklarını ileri sürüyordu. İlgili ülkeler, hemen bu haberi yalanladılar. Cuma günü Bernanke, gerektiğinde faizleri arttıracağız dedi; piyasaları sakinleştiler. Ancak cumartesi günü medya Fed yönetiminin faiz arttırımının zamanlaması konusunda, ikiye bölündüğünü aktarıyordu.

Doları korumak için yapılacak bir operasyon (örneğin faiz artışı), ekonominin krizini derinleştirecek, işsizliği arttıracak. Doların düşmeye devam etmesi, ABD ihracatını desteklemeye, kimi sektörlerde istihdamı korumaya devam edecek, ama dolardaki değer kaybının bir çöküşe dönüşmesi riskini arttıracak. Diğer taraftan dolardaki zayıflama, yüksek işsizlik ortamında, ABD işçi sınıfının tüketim düzeyini doğrudan etkileyen ithal mallarının fiyatlarının, dolayısıyla yoksullaşmanın artmaya devam etmesi anlamına geliyor.

Bu koşullarda yeni bir teşvik paketi, bütçe açığını, dolar likiditesini arttıracak, doları daha da kırılganlaştıracak, rekabetçi devalüasyonları gündeme getirecek, korumacılık eğilimlerini güçlendirecek, uluslararası “düzeni” daha da bozacak. ABD yönetimi doları korumayı seçerse, içerde depresyon olasılığı, siyasi risk (sonunda dolara olan güvensizlik) artacak. ABD’de ekonomi politikasındaki bu açmaz, “kriz”den çıkışın aslında ne kadar uzak olduğunun bir başka göstergesi değil mi?

Referandum intihar olur

Devrim Sevimay

Milliyet, 12.10.2009

Adil Gür, Kürt açılımı ile ilgili bir referandumun intihar olacağını söylüyor. “Ben vatandaşların bu tip bir referandumda objektif kriterlerle oy kullanacaklarını hiç sanmıyorum” diyen Gür, sözlerine şöyle açıklık getiriyor:

“Kutuplaşma öyle bir boyuta geldi ki aslında halkın yüzde 90’ının ‘Evet’ diyebileceği kadar kolay bir referandumda bile seçmenin önemli bir bölümü çok rahat  ‘Hayır’ oyu verebilir ve  bu da kutuplaşmayı  daha keskinleştirir”

Bir kamuoyu araştırmacısıyla söyleşi yapmanın, hele de şu ortamda, birkaç sakıncası olabilir. Birincisi, eğer o araştırmacı “İktidarın oyları yükseliyor” derse çok fena, çünkü bir cephe direkt sizi “Ceza aldınız, arayı düzeltmeye çalışıyorsunuz” diye suçlayacak. Yok eğer, “İktidar kötüye gidiyor” derse o da fena, çünkü bu kez de diğer cephe sizi “Ceza aldınız, bilhassa kötülüyorsunuz” diye damgalayacak.
Oysa hadi kendi çizgimizden de geçelim, bu işin iki objektif kriteri vardır: 1- Söyleşiyi, size istediğiniz yanıtları verecek, taraftar bir araştırma şirketi sahibiyle mi yapmışsınız, yoksa en son seçimde “tek bilen” unvanını kazanmış, zaman zaman iktidarın, zaman zaman muhalefetin işine gelmeyecek gözlemleriyle tanınan bir uzmanla mı? 2- Kamuoyu araştırması meselesini durup dururken mi açmışsınız, yoksa Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç “Referanduma gidebiliriz” dedikten, ana muhalefet lideri Deniz Baykal “seçim” lafını ağzına aldıktan ve Ankara’da erken seçim dedikodularının ayyuka çıktığı bir haftadan sonra mı?
Eğer A&G Araştırma Şirketi’nin sahibi Adil Gür son derece dikkat çekici açıklamalar yapmış olmasaydı yine de bu girizgâha gerek duymayabilirdik, ama Gür gerçekten önümüzdeki dönem akıllardan pek çıkmayacak bazı yorumlarda bulundu. Gerçi “Kesin böyle olacak” demiyor, “Eğer şartlar değişmezse önceki deneyimler bize böyle olacağını söylüyor” diyor. Bununla birlikte bazı öngörülerinin riskli olduğunu kendisi de kabul ediyor ve söyleşinin bir yerinde gülerek dahi olsa “Bir dahaki seçimlerde ya bilen adam unvanını pekiştireceğiz ya da yurtdışına çok uzun bir dil kursuna gideceğiz” diyor.
İşte şimdi bu söyleşimizden sayfaya sığdırabildiğimiz belli başlı bölümler:

İktidar partisi Kürt açılımından bu yana daha mı çok anket yaptırır oldu?
Yok, her zaman yaptırır. Zaten Cumhuriyet tarihi boyunca araştırmalara meraklı iki siyasi lider vardır: 1-Turgut Özal 2-Tayyip Erdoğan. Özellikle Ak Parti her konuda dört-beş şirkete birden araştırma yaptırır ve peş peşe yaptırır. 

Bu kadar anket yaptırmanın birinci dereceden bir faydası var mı peki?
Gayet tabii, Ak Parti’nin yedi yıldır iktidarda dimdik durmasının en önemli nedenidir bu. Toplumun nabzını iyi tutuyor olması... 

Sizce Kürt açılımı konusunda da nabzı iyi tuttular mı?
Nabzı iyi tutmasına tuttular, ama bu kez tökezlediler.

Niye; vatandaş karşı mı bir açılım yapılmasına?
Tam tersine, halkın büyük bir çoğunluğu Kürt açılımından yana. Halkın yüzde 72’si devletin silahlı mücadele dışında da başka adımlar atmasını istiyor. Ancak Ak Parti süreci iyi yönetip, bu rüzgârı arkasına alamadı. 

Hükümetin 4 hatası
Nerede hata yaptı size göre?
Tamamen bir kamuoyu araştırmacısı gözüyle söylersek hükümet dört önemli hata yaptı:
1- Birincisi adında. Ağızlarından bir kez bile “Kürt açılımı” sözünü çıkarmamaları gerekiyordu. Onu bir kez söyledikten sonra artık kamuoyunu bunun tüm yurttaşlar için yapılan bir “demokratik açılım” olduğuna ikna etmeniz çok zor.
2- Açılımın başlangıç noktası yanlıştı. Kamuoyunun karşısına çıkmadan önce bunu devletin zirvesinde konuşmaları gerekiyordu. Başta yapılması gerekeni şimdi sonda yapıyorlar, ama o geçen süre içinde yıprandılar.
3- Fikir almaya, Kürt açılımı konusunda görüşleri çok belli olan, hatta kamuoyunda Ak Parti’li gibi algılanan insanlardan başlayarak antipati topladılar. Tam tersine ilk görüşmelerin en sert tepkiyi gösterecek çevrelerden başlanması toplumu rahatlatırdı.
4- Haziranda yaptığımız araştırmada “Bugün seçim olsa oyumu CHP’ye vereceğim diyenlerin” yüzde 70’inden fazlası bir açılım olursa bunu destekleyeceğini söylüyordu. Ancak bugün CHP’lilerin 70’inden, MHP’lilerin 80’inden fazlası içeriğini dahi bilmedikleri halde açılıma “Hayır” diyor. 

Yani?
Yani Ak Parti oldum olası şikâyet ettiği “ötekileştirilmeyi” kendisi başkalarına o kadar yaptı ki toplum kutuplaştı. İnsanlar “Evet” diyeceği şeye bile sırf bu kutuplaşmadan dolayı “Hayır” der hale geldi. Bu körü körünelik her iki taraf için de geçerli. Çünkü Türkiye’de artık objektif bir tartışma zemini kayboldu. Böyle bir zeminsizlikte Kürt sorunu gibi devasa bir sorunu çözüme açmak büyük risk. Önce zemini düzeltip, kutuplaşmayı azaltıp, sonra bu işe girişmek gerekiyordu. Bu da dördüncü hata.

Ama herhalde çözüme dönük ciddi adımlar atabilse tüm bu hatalar da bertaraf olur, değil mi?
Şimdi “Ak Parti Kürt sorununu çözerse tarihe geçer, yüzde 50-60 oy alır” gibi bir kanaat oluştu, ama bu yanlış. Çünkü Türkiye’nin en önemli sorunu nedir diye 100 tane araştırma yapsanız, 100’ünde de çıkacak ilk cevap; aş, iş ve yoksulluktur. Aş, iş ve yoksulluğa çare olmadan demokratikleşme veya diğer alanlarda yapacağınız iyileştirmeler size ancak birkaç puan getirebilir. Demokrasi için bedel ödemeyen toplumlarda yeni anayasa, demokratik açılım gibi başlıklar sanıldığı kadar önemli değildir. 

Siz 22 Temmuz’da alınan yüzde 47 oyu da 367, 27 Nisan bildirisi vesaireye değil, seçmenin bir “homo economicus” olmasına bağlamıştınız...
Tabii, mesela bu konuda Başbakan Yardımcısı Sayın Arınç’a hiç katılmıyorum. Arınç geçenlerde yaptığı bir açıklamada “Biz yüzde 46.5’i hak etmedik” dedi. Oysa kesinlikle hak etmişlerdi. Çünkü insanlar ekonomik gidişattan memnun olduğu için Ak Parti’ye oy vermişti.
Zaten benim son 29 Mart yerel seçimleri öncesinde risk alarak “Ak Parti oy kaybedecek” diyebilmemin gerekçesi de buydu. Herkesin “Davos Fatihi”nin yüzde 50’den fazla oy alacağını söylediği sırada ben yaptığım araştırmalara bakarak “Oyları düşecek, çünkü insanlar vicdanına ve cebine bakarak karar verecek” dedim. Sonunda da gördük ki Ak Parti yüzde 40’ın altına düştü.
Buradan şuna gelmek istiyorum; o gün Ak Parti’ye o oyu hak ettiren nedenler ne ise bugün ve yarın da oy kaybettiren nedenler aynı olacaktır. Yoksa Kürt meselesinin çözülmesi veya çözülememesi sadece mevcut durumun hızlandırıcısı olur, ama seçmene yön değiştirtmez.

Peki sizce hükümet bir referandum yapabilir mi?
İntihar olur. Ben seçim sürecinden önce böyle bir konuda daha kutuplaşmalara yol açacak bir referandum yapmayı kimsenin göze alabileceğini zannetmiyorum. 

Herkesin ‘evet’ diyeceği 3 madde
Hemen herkesin evet diyebileceği bir paket hazırlansa bile mi?
Aslında araştırmalarımda gördüğüm tabloya göre insanların çoğunluğunun “Evet” dediği bir üç madde var: 1- Güneydoğu’ya daha fazla aş ve iş. 2- Ana dilde çocuklarına isim koyma hakkı. 3- Yerleşim yerlerine eski isimlerinin verilmesi. 

Ana dilde eğitim?
Eğer iyi anlatılırsa seçmeli Kürtçe derse evet diyebilirler, ama ana dilde eğitime en azından bu atmosferde kamuoyu hazır görünmüyor. Af, Öcalan vs. konuları ise ağzına alanı dahi yakabilecek konular şu aşamada. Hâlbuki 2005 koşullarında olsaydık pekâlâ çoğu mümkündü.

Peki iktidar partisi sadece o üç maddeyi halka sunsa, kabul oyu da yüksek çıksa, tam tersine işine yaramaz mı?
Eğer seçim böyle bir referandumdan hemen 15-20 gün sonra yapılırsa rüzgâr aldırır. Ama seçimle referandum arasına sadece birkaç ay girse dahi unutulur. Aynı Davos meselesinde olduğu gibi.
Kaldı ki ben vatandaşların bu tip bir referandumda objektif kriterlerle oy kullanacaklarını da hiç sanmıyorum. Kutuplaşma öyle bir boyuta geldi ki aslında halkın yüzde 90’ının “Evet” diyebileceği kadar kolay bir referandumda bile seçmenin önemli bir bölümü çok rahat “Hayır” oyu verebilir ve bu da kutuplaşmayı daha keskinleştirir.

KÜRT MESELESİ DEĞİL, ASIL ‘KATKI PAYI’ OY KAYBETTİRİR
Sizin araştırmalarınıza göre açılım süreci nasıl etkiledi iktidarı?
Ak Parti’nin 29 Mart’ta aldığı oy yüzde 38.4’tü. Geçen ay yaptığımız araştırmada yüzde 35.3 çıktı. 

Ama Güneydoğu bölgesinde oyu yüzde 20 artmadı mı?
Yüzde 20 artsa ne olur, yüzde 30 artsa ne olur. Güneydoğu’da sizin yüzde 20’lik oy artışınız Türkiye’de 1.4 oy artışına tekabül eder. Halbuki siz Batı’da 5 puan, Orta Anadolu’da 6-7 puan, Karadeniz’de 7-8 puan oy kaybederseniz bu Türkiye ortalamasını çok ciddi etkiler. Önemli olan bölgelerin seçmen sayısı olarak büyüklüğüdür.
Kaldı ki son bir aydır Ak Parti’ye oy kaybettirecek bazı önemli gelişmeler de oldu. Onlardan sonra ben 35.3’ten de biraz daha inmiş olabileceğini düşünüyorum.

Nedir o oy kaybettiren gelişmeler?
En önemlisi, 1 Ekim sabahı itibarıyla reçetesindeki ilacı yazdırmak için hastaneye gidenlerden asgari 15 lira katkı payı alınmaya başlanması.

Sizce bu kadar önemli mi 15 lira?
Bakın, 2002’den bu yana yaptığımız tüm kamuoyu araştırmalarında Ak Parti iktidarının en başarılı uygulaması sağlık alanındadır. Ak Parti son uygulamasıyla bu algıya zarar vermiştir ve bu da sanıldığından çok daha fazla oy kaybettirebilir. Dolayısıyla aslında Ak Parti için Kürt meselesinden çok daha hayatidir. Çünkü siz baştan bu uygulamayı koysaydınız kimse size kızmazdı. Ama sırtınızda 40 yıl taşıyıp, bir kez of dediniz mi bitersiniz. 

Muhalefet farkında mı sizce bu katkı payı meselesinin?
Muhalefet farkında olsa zaten muhalefet olurdu.

Kişisel kanaatim seçim bir yıl sonra yapılır
Siz hükümetin yerinde olsanız 2011’de mi seçime gidersiniz yoksa 2010’da mı?
Kesinlikle 2010. Zaten artık bana göre 2010’un ekim veya kasım ayında yapılacak bir seçim normal bir seçimdir, erken seçim değildir. Mart-nisan 2010 tarihlerinde yapılacak bir seçimse baskın bir erken seçim olabilir. Ama benim kişisel kanaatim seçimin bir yıl sonra olacağı.

Nedir size bunu dedirten gözlemleriniz?
1- Açılım süreci. Türkiye’de artık ok yaydan çıkmıştır. Az veya çok, bugün veya yarın veya 5-10-20 yıl sonunda, ama mutlaka bir şeyler olmak zorundadır. Bu açılımın yapılabilmesinin en temel şartlarından bir tanesi ise bir şekilde dağdakilerin indirilmesidir. Bu olmadan terörün bitmesi ve tam bir açılım mümkün değildir. Bu da nasıl olur, afla. Ancak seçimden önce bir af imkânsızdır. Ok yaydan çıkmışken bu tartışmaları 2011’in temmuzuna kadar uzatmak ise yıpratıcıdır. Onun içindir ki Ak Parti açısından bir erken seçim yapıp bir dahaki hükümetle bu işin üzerine gitmek daha mantıklıdır.

Peki ama seçime kadar bu açılım meselesi böyle içeriği bilinmeden ortada mı kalacak; bu daha çok yıpratıcı olmaz mı?
Ben bu yılbaşına kadar kamuoyunu çok da rahatsız etmeyecek, biraz önce konuştuğumuz gibi toplumun önemli bir kesiminin “Evet” diyebileceği birtakım şeylerin dillendirileceğini düşünüyorum. Bu da zaten “Yeter mi yetmez mi?” şeklinde uzun bir tartışma daha başlayacak demektir, ki bu tartışma da hükümete yarayacaktır. Dikkat ederseniz Türkiye’nin temel meselesi ekonomi olmasına rağmen biz son yıllarda hiç ekonomiyi tartışmıyoruz. İlk defa bu yerel seçim sürecinde muhalefet ekonomi konuştu, oy aldı. 

Erken seçime gidileceğine dair diğer gerekçeleriniz nedir?
2- Ekonomi. Her ne kadar son günlerde dipten döndük, çıkıyoruz, çıkacağız dense de dünyadaki çok ciddi krizlerin geçmiş tarihlerine baktığımızda bu krizlerin tüm etkilerinin bir seçim döneminde ortadan kalkması mümkün değildir. Süreç uzadıkça da ekonomideki olumsuz algılar artar. Sayın Babacan’ın yaptığı 2012’deki işsizlik rakamının bugünkünden az olmayacağı açıklaması da bunun bir göstergesidir.
3- Ak Parti il kongrelerini tamamlamış, büyük kongresini yapmış, büyük bir ihtimalle Türkiye’yi erken seçime götürecek kadrolarını belirlemiş bir partidir. Hâlbuki ana muhalefet partisi il kongrelerinin startını daha geçen hafta vermiştir. MHP il kongrelerini önemli ölçüde yapmış, ama bitirememiştir. Küçük partiler çok dağınık ve hazırlıklı değildir. Özetle 2010’daki bir erken seçime en hazırlıklı parti Ak Parti’dir.
4- Son günlerde öğreniyoruz ki IMF vereceği parayı artırmış, 45-50 milyar dolar civarında bir para konuşulmaktadır. Ben bu paranın 2010’da iç borç ödemelerinde kullanılarak piyasadaki sıcak para arzının daha fazla olacağını, geçici bir yalancı baharın yaşanabileceğini ve bu gazla da iktidarın 2010’da seçime gitmek isteyeceğini düşünüyorum. 

O halde seçim 2010’da olursa Ak Parti’nin yine tek parti çıkma olasılığı yüksek?
Seçime bu algıyla gidilecektir, ama bence böyle olmayacaktır. 

Farkındasınız değil mi, büyük risk alıyorsunuz şu an...
Ben hep çok risk almışımdır zaten.

Bu kez neye dayanarak?
Birincisi, ben şunu yüzlerce kez söyledim, ama bu röportajda yer almasını özellikle rica ediyorum: Benim söylediklerim ön yargılarla, taraf olarak, bir temenni anlamında değil araştırmalarda gördüğüm objektif gözlemlerimdir.
Ben 2002’den beri düzenli aralıklarla araştırmalar yapıyorum. Benim o araştırmalarda gördüğüm şu: 2002-2008 arasında insanlar genel olarak hayatlarından memnun. “Altı ay sonrasını nasıl görüyorsunuz?” sorusuna “Daha iyi” diyenler çoğunlukta. Ekonomik-sosyal pek çok soruda insanlar olumlu cevaplar veriyor.
Ancak 2008 yılı ocak ayı sonu itibarıyla bir kırılma oldu. Bakın, daha küresel krizin patlamasından yedi-sekiz ay önce Türkiye’deki yoksulluk algısında bir artış başlıyor.
Şimdi bu trend hâlâ devam ediyor. İnsanların temel meselesi olan aş, iş ve yoksullukla ilgili hükümet, hiçbir şey yapılmıyor dersem haksızlık etmiş olurum belki, ama algılarda bir değişiklik yok, insanlar bir şeyler yapılmadığını düşünüyor.
O nedenle “Ya kardeşim ben 10 işçi çalıştırıyordum, beşini çıkarmak zorunda kaldım”, “İki evim vardı, birini sattım” veya işte “Eskiden geçiniyordum, şimdi geçinemiyorum” diyen insanlar seçim günü yaklaştıkça iktidarı cezalandırma eğilimine girebilir. Ki bu da yüksek ihtimaldir, geçmişte bunu çok gördük. 

DSP gibi mi?
Tabii ki, yoksa hiç Türk seçmeni yüzde 22’yle iktidara getirdiği bir partiye, “Cumhuriyet tarihinin gelmiş geçmiş en dürüst başbakanı Ecevit’tir” algılamasına rağmen bir seçim sonra yüzde 1 oy verir miydi? Üstelik 2002’de seçime giderken Türkiye’de temel göstergeler iyileşmiş, krizi neredeyse unutmuş durumdaydık, ama işte seçmen unutmamıştı.
Ve bizim seçmenimiz gönülden sevmediği bir partiye bile sırf iktidarı cezalandırmak amacıyla oy verebilir. Zaten Türkiye’de seçmenin yüzde 60-70’inin iki üç seçim döneminde bir yer değiştirmesinin sebebi de budur.

Baykal’ın ‘Siz zahmet etmeyin ben geliyorum’ demesi gerekirdi
Muhalefet bu açılım sürecini nasıl yönetti sizce?
MHP kendi adına doğru bir duruş sergiliyor. DTP Güneydoğu bölgesi dışında da Kürtlerden oy alabilir duruma geldi. Hata yapan CHP. Bir kere bir ana muhalefet partisinin asli görevi demokratikleşme gibi meselelerde iktidarı sıkıştırmaktır.
Aynı hatayı Ergenekon tartışmaları sürecinde de yaptı. Oysa Sayın Baykal, “Kürt açılımı meselesinde Sayın Başbakan Türkiye’nin 70-80 yıldır kangrenleşmiş kronik sorunuyla ilgili bir şeyler yapmak istiyor. Biz CHP olarak Türkiye’nin üniter yapısına zarar vermeyen her türlü açılımlarına destek veririz. Siz hiç yorulmayın, zahmet etmeyin, ben geleyim size” deseydi, öyle zannediyorum ki CHP bu sürecin en kârlı partisi olurdu.

YENİ BİR ‘GENÇ PARTİ’ VAKASI GÖREBİLİRİZ
Siz iktidarın elinin zayıfladığını düşünüyorsunuz, ancak gidecek bir yer bulamayanlar için yine kaçış yeri olmayacak mıdır? Bir CHP-MHP koalisyonu ihtimalinin bile sonuçlarını 22 Temmuz’da görmedik mi?
Ama ben zaten önümüzdeki seçim sürecinde insanların önüne farklı alternatifler çıkacağını düşünüyorum. Yine iddialı bir laf olacak ama benim şahsi gözlemlerime göre ilk seçimlerde Meclis’e dört veya beş parti, artı bağımsızlar girecektir. Yani eğer aklını başına almazsa Ak Parti de, CHP de, MHP de küçülecek, ortaya bir veya iki yeni parti daha çıkacaktır. 

2002’deki Genç Parti vakası gibi mi?
Tabii, o hiç yabana atılmaması gereken bir olaydır. Eğer seçim iki hafta önce yapılsaydı veya ayran-döner dağıtmaya iki hafta geç başlansa, insanları sıkmasalardı, Genç Parti kesin yüzde 12’yle Meclis’teydi. Şimdi de benzer bir vakayla karşılaşabiliriz. Kuvvetle ihtimal Türkiye’nin oluşacak yeni hükümeti de bir koalisyon hükümeti olabilir.